28 Οκτωβρίου 2012

Monsieur Lazhar (Ο εξαιρετικός κύριος Λαζάρ) (2011) - Philippe Falardeau

Σε ένα δημοτικό σχολείο του Κεμπέκ στον Καναδά, μια χιονισμένη ημέρα τα παιδιά ενός τμήματος βρίσκουν την δασκάλα τους κρεμασμένη στην τάξη. Το σοκ είναι μεγάλο για τα παιδιά, τους γονείς τους, τους δασκάλους. Στην προσπάθειά της η διευθύντρια να βρει γρήγορα αντικαταστάτη για την τάξη ούτως ώστε τα πράγματα να ξεκινήσουν να κυλούν και πάλι κανονικά, προσλαμβάνει τον κύριο Λαζάρ, έναν μετανάστη από την Αλγερία που κρύβει όμως τα δικά του μυστικά.
Ο κύριος Λαζάρ που κουβαλάει τα δικά του τραύματα και τους δικούς του φόβους, αναλαμβάνει την τάξη και γίνεται ένας δάσκαλος ανθρώπινος, που κάνει λάθη, παραφέρεται, είναι όμως δημιουργικός και κυρίως ειλικρινής απέναντι στα παιδιά. Η ταινία δεν τον παρουσιάζει σωτήρα, ίσα ίσα που θα μπορούσε κανείς να τον αποκαλέσει αντι-ήρωα βλέποντας το πόσο αδέξιος είναι ορισμένες φορές.
Με σκηνοθεσία και σενάριο που επικεντρώνεται πολύ στους ανθρώπους και τις σχέσεις τους,  η ταινία εστιάζει στην επαφή, αυτή που λείπει και αυτή που υπάρχει ή που πρέπει να υπάρχει. Ένας άνθρωπος φεύγει και ένας άλλος έρχεται όχι για να πάρει τη θέση του, αλλά για να καλύψει ενδεχομένως μερικά κενά. Ο ,κατά την ελληνική μετάφραση του τίτλου, «εξαιρετικός» κύριος Λαζάρ δεν είναι τόσο «εξαιρετικός», αλλά είναι αυθεντικός και κρατάει τις ισορροπίες, κάτι που δεν κατάφερε να κάνει η προηγούμενη δασκάλα για τους δικούς της λόγους. Στην ταινία του ο Falardeau θίγει το παράλογο της αυτοκτονίας και βάζει μια αυτοκτονία μέσα σε μια σχολική τάξη αφήνοντάς σε σοκαρισμένο να αναρωτιέσαι αν η δασκάλα ήθελε επίτηδες να τραυματίσει τα παιδιά, ή μήπως ο Falardeau επιχειρεί να περάσει ένα μήνυμα: τη σημασία της θέσης του δάσκαλου στην καρδιά του παιδιού, μια θέση τόσο σημαντική και ουσιαστική που κανένας εκπαιδευτικός δεν πρέπει να εκμεταλλεύεται ή να ξεχνά.



22 Οκτωβρίου 2012

Nuit #1 (2011) - Anne Émond

H Clara (Catherine de Léan) γνωρίζει τον Nikolai (Dimitri Storoge) σε ένα πάρτυ. Επιστρέφουν στο σπίτι του και κάνουν σεξ. Ο Nikolai αποκοιμιέται και η Clara σηκώνεται να φύγει, αλλά όταν εκείνος το αντιλαμβάνεται ξεκινάει ένας διάλογος ανάμεσα στα δυο πρόσωπα που θα κάνει ένα one night stand κάτι πολύ διαφορετικό.
Η ταινία γυρισμένη στο Québec, πήγε στο TIFF (Toronto International Film Festival) και η σκηνοθέτης της, Anne Émond, απέσπασε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενης. Αν μπορούσα να χαρακτηρίσω με λίγα λόγια την ταινία αυτή θα έλεγα ότι δεν είναι καθόλου επιτηδευμένη.
Η ταινία είναι λες και είναι γυρισμένη σε πραγματικό χρόνο. Η νύχτα ξεκινάει με το πάρτυ, στη συνέχεια παρακολουθούμε το ζευγάρι στο σπίτι σε διάφορες σκηνές σεξ και ενώ η ώρα περνάει, ξεκινάει ένας διάλογος των δυο, με αφορμή την ματαιότητα αυτής της εφήμερης σχέσης που έχει ένα ζευγάρι σε μια τέτοια κατάσταση. Οι χαρακτήρες αποκαλύπτονται, ξεγυμνώνουν τα σώματά τους και στη συνέχεια τις ψυχές τους, το είναι τους, σε πολύ καλογραμμένους και καλογυρισμένους μονολόγους, παρουσιάζουν την μοναξιά, την ανάγκη της συντροφικότητας, καθώς η σκηνοθέτης/σεναριογράφος κριτικάρει τον χαρακτήρα μιας γενιάς που, βουτηγμένη στο εφήμερο, ανενημέρωτη για τα όσα συμβαίνουν γύρω της, αρκείται σε μικρές αλλά σίγουρα όχι αρκετές στιγμές απόλαυσης, δεν ψάχνει να βρει τον εαυτό της, αλλά μένει άπραγη και καθόλου δημιουργική. 
Η κάμερα εστιάζει στα πρόσωπα και στα σώματα, στον άνθρωπο. Λιτή σκηνοθεσία, απλός ο χώρος που διαδραματίζεται η ιστορία, το μόνο που επιτρέπει η σκηνοθέτης να σου τραβήξει την προσοχή είναι τα πρόσωπα και τα λόγια. 

15 Οκτωβρίου 2012

Die Welle (Το Κύμα) (2008) – Dennis Gansel

Η ιστορία λίγο πολύ γνωστή μιας και όταν βγήκε η ταινία, το 2008, έγινε μεγάλος θόρυβος γύρω από αυτήν. Σε ένα σχολείο της Γερμανίας του σήμερα ένας ιδιαίτερα πολιτικοποιημένος αλλά και φιλόδοξος καθηγητής αναλαμβάνει ένα εβδομαδιαίο course πάνω στο θέμα της «απολυταρχίας» (autokratie). Το θέμα που τίθεται στην τάξη είναι αν θα μπορούσε ένα απολυταρχικό καθεστώς, μια δικτατορία να ξαναεπικρατήσει σε μια χώρα όπως η Γερμανία. Έτσι σαν «δραστηριότητα» όλη η τάξη συμμετέχει στη δημιουργία μιας ομάδας που ο «ηγέτης» είναι ο καθηγητής και οι μαθητές πρέπει να υπακούν σε όσα τους λέει και να αποκτήσουν στρατιωτικού τύπου συνήθειες και συμπεριφορές. Καθώς οι μέρες περνούν οι μαθητές και ο καθηγητής μπαίνουν όλο και περισσότερο στο πετσί του ρόλου, το νέο καθεστώς γίνεται όλο και πιο δυνατό και βίαιο, παίρνει περισσότερα άτομα με το μέρος του, χρησιμοποιώντας ορισμένες φορές ακόμα και τη βία και τον εκφοβισμό και εμείς μένουμε να παρακολουθούμε την κατάσταση να ξεφεύγει από τον έλεγχο όλων.
Η ταινία πρώτα απ’ όλα είναι αναμφισβήτητα καλογυρισμένη, με καλές ερμηνείες και πολύ ένταση. Αλλά τα νοήματά της είναι αυτά που έχουν σημασία εδώ. Η ταινία χρησιμοποιεί αυτή την ιστορία για να πει ότι δεν είναι δύσκολο να επικρατήσει ξανά ένα απολυταρχικό καθεστώς, με ρατσιστικές διαθέσεις, που στηρίζεται στη βία και στην απουσία ελευθερίας (είναι πολύ χαρακτηριστικός ένας διάλογος από την ταινία «Γιατί δεν φοράς το λευκό πουκάμισο που φοράνε όλοι;» «Γιατί δεν θέλω.»), όχι μόνο στη Γερμανία αλλά και σε όλο τον κόσμο.
Πολλά έχουν ειπωθεί για την ταινία. Ότι δηλαδή χρησιμοποιεί υπερβολές για να αναδείξει το θέμα, με χαρακτηριστικότερη αυτή του χρονικού διαστήματος κατά το οποίο λαμβάνει χώρα και έρχεται εις πέρας το «πείραμα». Πώς είναι δυνατόν μέσα σε μόνο μια βδομάδα ένας τόσο μεγάλος αριθμός ατόμων (όχι μόνο τα είκοσι παιδιά της τάξης, αλλά σχεδόν όλο το σχολείο) να συμφωνούν με τόσο ακραίες απόψεις και στο ελάχιστο διάστημα των πέντε ημερών η «προπαγάνδα» του καθηγητή και των υπόλοιπων μαθητών να πιάσει; Πιστεύω ότι χρησιμοποιείται ο χρονικός περιορισμός της μιας εβδομάδας όντως για να υπερβάλλει, για να αγχώσει εμάς που παρακολουθούμε, να μας δείξει το πόσο επικίνδυνες είναι τέτοιες καταστάσεις και πόσο εύκολα και γρήγορα μπορούν τα πράγματα να εξελιχθούν και εν τέλει να ξεφύγουν.
Η ταινία κατά την άποψή μου χάνει σε ένα σημείο. Σχεδόν όλα τα παιδιά που δείχνει να λαμβάνουν μέρος στο «πείραμα» προέρχονται από ευκατάστατες οικογένειες και φοιτούν σε ένα σχολείο όπου γενικώς υπάρχουν παροχές και ανοιχτές πόρτες στη γνώση. Αν παρατηρήσετε στην ταινία όλα σχεδόν τα παιδιά της τάξης είναι πολιτικοποιημένα, φαίνονται διαβασμένα, μένουν σε πολυτελή σπίτια και οδηγούν ακριβά αμάξια. Ποια θα ήταν όμως τα αποτελέσματα του πειράματος αυτού αν γινόταν σε μια κοινωνία με λιγότερη παιδεία και εκπαίδευση, σε παιδιά από φτωχές οικογένειες; Ίσως αυτό να είναι το σενάριο μιας επόμενης ταινίας που θα είχε ενδεχομένως μεγαλύτερο ενδιαφέρον.  
Παρόλα αυτά «Το Κύμα» είναι ένα ιδιαίτερης σημασίας φιλμ γιατί λέει κάτι που πρέπει να ειπωθεί: δεν είναι δύσκολο να έρθουν τέτοιες καταστάσεις, γεγονός που πρέπει να μας θορυβήσει και να μας κάνει να κοιταχτούμε με νόημα. 

6 Οκτωβρίου 2012

Michael (2011) - Markus Schleinzer

Ο Michael είναι ένας μοναχικός άντρας, με μια μονότονη ζωή που ακολουθεί καθημερινά την ίδια ρουτίνα: από το σπίτι στη δουλειά και το αντίστροφο. Κρύβει όμως ένα τρομερό και σοκαριστικό μυστικό. Έχει απαγάγει και κρατά φυλακισμένο στο υπόγειο του σπιτιού του ένα μικρό αγόρι.


Η ταινία του αυστριακού Markus Schleinzer
 είναι το σκηνοθετικό του ντεμπούτο και ο τρόπος που αφηγείται την ιστορία ενός παιδόφιλου είναι σίγουρα ενδιαφέρων. Η κάμερα μένει σχεδόν στατική, τα πλάνα είναι μακρά σε διάρκεια, αργεί να έρθει η εναλλαγή τους. Βλέπουμε κυρίως τον Michael να ζει τις δυο παράλληλες ζωές του, στο γραφείο και στο σπίτι, σαν να είναι ένα άτομο με διπλή προσωπικότητα, αλλά το ίδιο ψυχρός και στις δυο εκδοχές του εαυτού του. Είναι αξιοπρόσεκτη η ερμηνεία του αλλά και αυτή του μικρού David Rauchenberger στο ρόλο του φυλακισμένου παιδιού.

Η κάμερα μένει έξω από τις κλειστές πόρτες, δεν μας αφήνει να δούμε όλα αυτά τα οποία μας φρίττουν, αλλά μας προκαλεί να τα φανταστούμε και αυτό είναι ακόμα χειρότερο. Η ταινία μεταδίδει μια ένταση που έρχεται σε σύγκρουση με το αργό ύφος της, την ήρεμη ατμόσφαιρά της, η οποία σε ορισμένες στιγμές χτυπάει κόκκινο. Καταφέρνει να σε φέρει στα όρια σου, να κρατιέσαι από κάπου για να μην καταρρεύσεις. Προσεγγίζει το θέμα με απλότητα, με ωμότητα, χωρίς υπερβολές, χωρίς μελοδραματισμούς, με σεβασμό θα έλεγα, αλλά δεν σου κρύβει τίποτα, σου λέει τα πράγματα με το όνομά τους.